Pierwsze kapituły kolegiackie w Polsce zaczęły funkcjonować już w XII wieku, a lokowano je przy świątyniach w grodach o dużym znaczeniu administracyjnym, kościelnym i gospodarczym piastowskiego państwa. Tylko na terenie ówczesnej diecezji wrocławskiej powstało 10 kapituł kolegiackich. Wśród nich najlepiej uposażoną i najliczniejszą miała być kapituła głogowska, która powstała w 1120 roku. Według znawcy tematu, ks. dr. Henryka Gerlica, jest najstarszą kapitułą w Polsce. Fundatorów kapituły upatruje się w osobach biskupa wrocławskiego Heymo oraz komesa głogowskiego Wojsława. Możliwe, że wydarzyło się to przy aprobacie księcia Bolesława Krzywoustego. Co ciekawe, część badaczy, jako pierwsze miejsce lokalizacji kolegium podaje lewobrzeżny kościół św. Piotra, z którego z czasem kapitułę przeniesiono na Ostrów Tumski.
Kapituła głogowska pełniła główną rolę wśród miejscowego duchowieństwa, wywierała wpływ na życie religijne i duchowość całej ziemi głogowskiej, była ważnym ośrodkiem kultury. Kościół kolegiacki cieszył się niezwykłą godnością wśród kolegiat diecezji wrocławskiej. Pod tym względem uważana była za najważniejszą po katedrze wrocławskiej świątynię Śląska. Była też silnie z nią powiązana, zarówno personalnie jak i pod względem prawno-administracyjnym. Prawie wszyscy jej członkowie, zarówno prałaci jak i kanonicy, byli jednocześnie prałatami lub kanonikami kapituły katedralnej i kapituły kolegiackiej przy kościele św. Krzyża we Wrocławiu. Prebendy głogowskie (uposażenie) otrzymywali duchowni zaakceptowani przez biskupa wrocławskiego, związani z jego dworem, a także protegowani dworów księstw: legnickiego, głogowskiego, ścinawskiego, wrocławskiego, ziębickiego, żagańskiego, cieszyńskiego, jak również osoby związane z czeskim dworem królewskim i mające wsparcie królów węgierskich. O kanonię głogowską starali się także dla swych podopiecznych biskupi innych diecezji, a nawet Stolica Apostolska dla osób z dworu papieskiego czy kardynalskiego. Kanonię głogowską otrzymywali też profesorowie uniwersytetów: krakowskiego, bolońskiego czy lipskiego.
Kapituła kolegiacka funkcjonowała do 1810 roku, kiedy to władze pruskie dokonały sekularyzacji – wtedy to Król Prus Fryderyk Wilhelm III wydał „Edykt o włączeniu wszelkich dóbr duchowych do monarchii”. Po ponad 200 latach niefunkcjonowania, w 2020 roku, w ramach przypadającej wówczas 900. rocznicy powstania kapituły, ks. bp. Tadeusz Lityński zadecydował o przywróceniu kapituły. Dwa lata później powołani zostali pierwsi kanonicy gremialni i honorowi. Natomiast dopełnieniem tych historycznych wydarzeń była instalacja kapituły w kolegiacie, jaka miała miejsce w marcu 2023 roku.
Warto też przypomnieć, że w ramach 900-lecia kapituły Poczta Polska wydała okolicznościowy znaczek pocztowy. Wydana została również naukowa publikacja poświęcona dziejom kapituły.
Tekst i zdjęcie: Dariusz Andrzej Czaja
Kielich Kapituły Kolegiackiej, zaprezentowany w trakcie jej instalacji w kolegiacie.