W tym tygodniu w cyklu „Historia Głogowa” Dariusz Czaja opowiada o dziejach i odbudowie głogowskiego teatru.
Budynek teatru zlokalizowany został w centrum Głogowa, w bezpośrednim sąsiedztwie miejskiego ratusza, co jest dość rzadko stosowanym rozwiązaniem. Twórcą projektu budynku jest Christian Valentin Schutze, który projektował również inne budynki w mieście, m.in. nieistniejący dziś ewangelicki kościół garnizonowy, znajdujący się w sąsiedztwie kościoła Bożego Ciała. Do wybudowanego w 1799 roku teatru, projektant wykorzystał istniejący wówczas od ćwierćwiecza wielofunkcyjny budynek, w którym wówczas funkcjonowały m.in. kramy mięsne. Propozycja dostosowania go do funkcji teatru, w którym m.in. należało dobudować piętro oraz opracować architektonicznie fasady, zyskała aprobatę władz miejskich. Swoją architekturą budynek miał wyrażać ówczesną estetykę, odwołującą się do epoki starożytności. Elementami dekoracyjnymi, m.in. figurami gipsowymi i sztukateriami, zajął się rzeźbiarz i sztukator z Poczdamu – Konstantin Sartori.
Rozwiązanie głównej fasady z zastosowaniem niszy portalowej jest ewenementem w zachowanych obiektach teatralnych. Uwagę akcentuje środkowy ryzalit, wspierany przez dwa potężne filary, na których ułożona jest pozioma belka. To na niej właśnie; od 1864 roku; widniało popiersie jednego z najsłynniejszych głogowian i patrona budynku – Andreasa Gryphiusa, które przetrwało w tym miejscu nawet oblężenie miasta w 1945 roku, lecz w latach pięćdziesiątych ubiegłego wieku, w niewyjaśnionych okolicznościach, zaginęło.
W 1839 roku władze miejskie podjęły decyzję o dostosowaniu wnętrza budynku do panujących trendów. Stąd przebudowa wnętrza z powodu ciasnej, niskiej i dusznej sali teatralnej. Projektem zajął się miejski architekt Gross, a po przebudowie sala zyskała okazałą dwupiętrową widownię. Otwarcie przebudowanego teatru, które nastąpiło 1 marca 1843 roku uświetnił koncertem światowej sławy kompozytor i pianista Franciszek Liszt. Dopiero w pierwszych latach XX wieku usunięto z parteru kramy mięsne, przeznaczając pomieszczenia na magazyny miejskie i teatralne.
Kolejną, tym razem gruntowną przebudowę Teatr Miejski przeszedł w latach 1926-1928. Wówczas całkowicie przebudowano wnętrze budynku, w tym widowni – ustalając jej liczbę miejsc siedzących na 450 – w której zastąpiono loggię balkonem o konstrukcji samonośnej. Wykonano też innowacyjne rozwiązanie – obrotową scenę. Na zewnątrz natomiast usunięto z frontonu ponad 100-letnie schody, które zastąpiono stalowymi schodami awaryjnymi na tylnej ścianie teatru.
Działania wojenne w 1945 roku obeszły się z budynkiem w sposób okrutny, a po wojnie obiekt ulegał dalszej degradacji. Pierwsza koncepcja odbudowy teatru powstała już w 1959 roku. Według jej założeń w budynku miało powstać kino na 200-300 miejsc. Nic z niej nie wyszło a kolejna koncepcja, również ostatecznie niezrealizowana, pojawiła się w 1976 roku i zakładała powstanie Centrum Kultury „Dom Młodego Górnika”, zaś odbudowane budynki teatru i ratusza miały być połączone szklanym korytarzem. Kolejna wizja, tym razem z 1988 roku, zakładała odbudowę budynku na wzór przedwojenny, w którym miał powstać Dom Hutnika, przeznaczony dla pracowników KGHM.
Na początku lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku powstała Fundacja Odbudowy Teatru im. Andreasa Gryphiusa, która zorganizowała konkurs na projekt odbudowy budynku. W 1998 roku wygrał projekt Andrzeja Kamińskiego, który zakładał odbudowę budynku w stanie sprzed 1945 roku wraz z dobudową aneksu. Mimo początkowych prac przygotowawczych, od 2005 roku jakiekolwiek prace zostały jednak wstrzymane. Po wielu latach starań udało się rozpocząć odbudowę. Z inicjatywy prezydenta Głogowa – Rafaela Rokaszewicza, w lipcu 2016 roku rozpoczęły się pierwsze prace ziemne wokół budynku, a rok później ruszyły prace główne. Co ważne, odbudowany gmach nawiązuje wyglądem do budynku sprzed 1945 roku.
Odbudowę rozpoczęto praktycznie w ostatnim możliwym terminie, ponieważ jak wynikało z ekspertyz, mury budynku były w bardzo złym stanie i mogły grozić nawet zawaleniem. Na odbudowę budynku miasto otrzymało dofinansowanie ze środków unijnych, które znajdowały się w dyspozycji Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. To ponad 14 milionów złotych, które wystarczyły na pokrycie blisko 85 procent kosztów odbudowy. Reszta środków pochodziła z budżetu miasta.
Odtworzono również popiersie Gryphiusa, które wstawiono nad wejściem do teatru. Rzeźba z piaskowca powstała w pracowni Tomasza Rodzińskiego we Wrocławiu. Warto pamiętać, że ruiny budynku teatru to jedyny zabytek sprzed XIX wieku, który nie jest związany zarówno z architekturą sakralną oraz militarną, jaki zachował się w Głogowie.
Dariusz Andrzej Czaja
Znajdziesz nas na: