Głogowski atrybut handlu, unikatowy na skalę europejską, kapelusz prawa rynkowego (Markrechtshut) to znak targowy z XVII w. Bez jego funkcjonowania w przestrzeni miejskiej (a montowany był na specjalnym słupie w Rynku) nie mógł odbyć się żaden ówczesny targ.
Ten wykonany z metalu kapelusz – który od lat znajduje się w zbiorach Muzeum Dawnego Kupiectwa w Świdnicy, a niedawno eksponowany był również w Muzeum Narodowym we Wrocławiu – jest w kolorze czarnym. Na jego zewnętrznej stronie widnieje napis wykonany w żółtym kolorze: „Markrechtshut” (tj. kapelusz prawa targowego). Jego wymiary są imponujące: 41,8 x 40,5 cm, wys. 17,3 cm (bez pierścienia). W XIX w. został ofiarowany przez władze miejskie do ówczesnego Muzeum Śląskich Starożytności we Wrocławiu.
Jest przykładem potęgi handlowej nadodrzańskiego miasta już od średniowiecza, a dalej też czasów nowożytnych. Rolę tę zresztą potwierdzają odkryte w 2010 roku pozostałości sukiennic. Początkowo cotygodniowe targi odbywały się na głogowskim Rynku, gdzie swoje wyroby sprzedawali miejscowi rzemieślnicy i kupcy. Uczestniczyli w nich nie tylko mieszkańcy miasta ale również ludność z okolicznych miejscowości i osad. Z czasem targ rozrastał się i zajmował kolejne połacie miasta nie tylko w obrębie jego murów miejskich, ale też na przedmieściach (dla przykładu handel solą odbywał się na placu solnym).
Zasady handlu regulowane były konkretnymi przepisami. Dla Głogowa były to przepisy prawa sasko-magdeburskiego, rozszerzone przez postanowienia miejskiego samorządu. W celu umożliwienia zakupu żywności od producentów w pierwszej kolejności mieszkańcom miasta oraz lokalnym rzemieślnikom, pozwalał na to wywieszany na słupie kapelusz. Natomiast odsprzedający towar (np. straganiarze) mogli dokonywać zakupów dopiero po jego zdjęciu. Podobnie było też w innych znaczących miastach kupieckich, gdzie najczęściej stosowanym znakiem był właśnie kapelusz (ale też np. rękawica czy miecz). W mniejszych ośrodkach kupieckich była to np. chorągiewka, proporzec lub wiecheć słomy. Pierwotnie kapelusz (lub inny atrybut prawa rynkowego) stanowił symbol osoby panującej. Był znakiem zgody władcy na założenie w danym miejscu targu. Zgodnie z XVII w. śląskim kronikarzem Friedrichem Lucae, zwyczaj wystawiania atrybutu prawa rynkowego w dniach cotygodniowych targów, był bardzo popularny w wielu ośrodkach miejskich Śląska.
W czerwcu 2015 roku w Głogowie odbył się na rynku Jarmark Mieszczański. Na czas jego trwania, w nawiązaniu przez obecne władze miejskie do wielowiekowych tradycji handlowych nadodrzańskiego grodu, na specjalnie wykonanym słupie przy wejściu do Ratusza zawisła tekturowa replika głogowskiego kapelusza.
Tekst i zdjęcie: Dariusz Andrzej Czaja
Unikatowy na skalę europejską kapelusz prawa rynkowego z Głogowa.