Już w średniowieczu głogowianie powierzyli w opiekę swoje miasto trójce patronów – Matce Boskiej z dzieciątkiem, patronującej od 1255 roku również najstarszej świątyni w Głogowie – kolegiacie, św. Mikołajowi – patronowi kościoła parafialnego (którego kult przybył do naszego miasta wraz z osadnikami z zachodniej Europy) oraz św. Katarzynie – opiekunce podróżników. Postać Madonny z dzieciątkiem pojawia się na pieczęciach miejskich Głogowa już od 1326 roku. Co ciekawe, do dziś ta patronka widnieje w funkcjonującym obecnie herbie miasta. Pół wieku później zaczyna występować na pieczęciach również postać św. Mikołaja.
W okresie średniowiecza Głogów posiadał cztery bramy, przez które można było dostać się lub wyjechać z miasta. Dziś najbardziej interesuje nas ta przy moście na Odrze – Brama Odrzańska, która wzmiankowana jest w źródłach od 1318 roku i którą od 1505 roku zdobiły figury trójki patronów miasta. Sakralne ozdoby bramy miały zapewnić opiekę miastu i jego mieszkańcom. Rzeźby wykonane były z piaskowca, nakryte późnogotyckimi baldachimami i wspierały się na konsolach, na których nieduże postacie Maryi, Mikołaja i Katarzyny trzymały tarcze herbowe dynastii: Piastów Śląskich i Jagiellonów.
Figury patronów Głogowa powstały w kręgu artystycznym Wita Stwosza, jednak nie znamy ich autora. Podobnie jak nie wiadomo, kto był ich fundatorem. Przypuszcza się, że mógł je ufundować Zygmunt Jagiellończyk, który – zanim został królem Polski – był księciem głogowskim. Argumentem ku temu mógłby być jego herb umieszczony na konsoli oraz rok ich powstania.
Brama Odrzańska została rozebrana w 1871 roku, ale figury przetrwały. Umieszczone zostały na zachodniej ścianie jednego z budynku w pobliżu zamku. Przeniesiono je jednak w 1929 roku do ówczesnego muzeum miejskiego z powodu… wybryków wyrostków, którzy upodobali sobie rzeźby jako cel, notorycznie obrzucając je kamieniami. Do końca wojny przechowywane były w kaplicy Herbersteina przy kościele pofranciszkańskim a po zakończeniu konfliktu zaginęły. Jednak w trakcie prac porządkowych na terenie nieistniejącej już wówczas świątyni, odnaleziono w 1970 roku dwie mocno zniszczone konsole, pochodzące właśnie z Bramy Odrzańskiej. Ich pozostałości znajdują się obecnie w głogowskim Muzeum Archeologiczno-Historycznym. Warto je tam obejrzeć!
Tekst i zdjęcia: Dariusz Andrzej Czaja
Brama Odrzańska w pełnej krasie
Patroni Głogowa z nieistniejącej Bramy Odrzańskiej